کولیس یا قُطرسنج یکی از ابزار بکار رفته در فلزگری و مهتدسی مکانیک است. . از کولیس برای اندازهگیری فاصله میان دو جسم یا دو نقطه استفاده میکنند.
تاریخچه کولیس
در سال 1949 میلادی فردی به نام میتوتویو اولین پروانه ساخت کولیس را کسب کرد و تولید آن را در همان سال در کارخانه میزونوکوچی در شهر کاوازاکی ژاپن شووع کرد.در سال 1953 کارخانه آن به اوتسونومیاانتقال یافته و تولید انبوه آن شروع شد.
در سال 1956 این فرد اولین کسی بود که موضوع استفاده از فولاد ضد زنگ را برای ساخت کولیس مطرح کرد. ۷ سال بعد در سال1963 میتوتویو بیش از یک میلیون کولیس تولید کرد. در همان سال تولید کولیس ساعتی آغاز شد و به دنبال آن کولیسهای دیجیتالی و سپس کولیسهای ضد زنگ که در مقابل آب و روغن مقاوم بودند تولید شد. کولیسهای کار سنگین که طول ۴۵۰ میلیمتر و بیشتر را اندازهگیری میکنند از سال 1961 ساخته شدند. امروزه کولیسهایی که طول ۲۰۰۰ میلیمتر را اندازه میگیرند نیز تولید میشود. بدنه این نوع از کولیسها از فیبرهای کربنی است تا سبک باشند و معضل بزرگ این کولیسها که سنگینی آنها است را بدینگونه رفع کردهاند.
موارد استفاده
با کولیس می توان طول های کوچک را اندازه گرفت. قطر داخلی و خارجی یک لوله را میتوان با دقت و به آسانی با یک کولیس اندازه گرفت. همچنین با این وسیله می توان عمق یا گودی اجسام تو خالی مانند عمق استوانه تو خالی را اندازه گرفت.
ساختمان کولیس
کولیس از ترکیب یک خط کش مدرج و یک ورنیه متحرک درست شده است. خط کش ورنیه دارای دو شاخک
است شاخکهای کوچک برای اندازه گیری قطر داخلی و شاخکهای بزرگ برای اندازه گیری قطر خارجی اجسام بکار میرود.
خط کش برحسب سانتی متر و میلیمتر مدرج شده و ورنیه دارای درجه بندی کوچکی(کسری از میلی متر) است که اغلب شامل 10 قسمت بوده و معادل 9 میلیمتر است. دقت اندازه گیری کولیس از تقسیم کردن یک درجه خط کش به تعداد تقسیمات ورنیه به دست میآید بدین ترتیب طول هر درجه ورنیه معادل 0.9 میلی متر است که به اندازه 0.1 میلی متر از یک میلی متر کمتر است.
Normal 0 false false false MicrosoftInternetExplorer4
روش کار کولیس
انداز گیری قطر خارجی
جسمی را که به منظور تعیین قطر خارجی آن است در بین شاخکهای ثابت و متحرک بزرگ قرار میدهند بطوری که هر دو شاخک با بدنه جسم تماس داشته باشند سپس به کمک ورنیه و خط کش اندازه طول یا قطر گلوله را تعیین میکنند. درجات را از روی خط کش (عددی که صفر ورنیه در مقابل آن قرار دارد و یا از آن گذشته است.) و کسر درجات را از روی ورنیه میخوانند برای کسر درجات از درجات ورنیه را پیدا میکنند که درست در برابر یکی از درجات خط کش قرار گرفته است.
اندازه گیری قطر داخلی
برای اندازه گیری قطر داخلی مثلا قطر یک لوله دو شاخک بالایی را در داخل لوله فرو میبرند و ورنیه را برای خط کش آنقدر جابجا میکنند تا دو شاخک با جدار داخلی لوله تماس پیدا کنند. کولیس تا حدی در داخل لوله میچرخانندا دو شاخک بر قطر لوله منطبق گردد.در این حالت قطر داخلی را با روش قبلی از روی خط کش و ورنیه میخوانند.
ریز سنج(میکرو متر)
موارد استفاده
برای اندازه گیری ضخامت ورقههای نازک و سیمهای نازک یا برای بدست آوردن قطر ساچمه را با اسبابی به نام ریز سنج اندازه می گیرند.
ساختمان ریز سنج(میکرو متر)
این اسباب از ترکیب یک پیچ و مهره مدرج ساخته شده است. در این وسیله ، مهره استوانهای است تو خالی که سطح خارجی آن مدرج شده است. این استوانه به کمانی متصل است در انتهای دیگر کمان زایدهای وجود دارد که به آن سندان میگویند.
پیچ در داخل کلاهکی قرار دارد و در داخل مهره حرکت میکند،کلاهک پیچ بر روی سطح خارجی مهره جابجا میشود. در صورتی که پای پیچ 0.5 میلیمتر باشد دور کلاهک پیچ به پنجاه قسمت و اگر پای پیچ یک میلیمتر باشد دور کلاهک پیچ به صد قسمت تقسیم میشود به آن قسمت از پیچ که از داخل مهره خارج شده و در داخل کمان جابه جا میگردد زباله میگویند. اگر پیچ یک دور بپیچد در نوع اول زبانه ریزسنج نیم میلیمتر جابجا میشود بنابراین وقتی پیچ بهاندازه یک درجه بپیچد دهانه ریزسنج به اندازه یک صدم میلیمتر باز یا بسته میشود. بنابراین با استفاده از ریزسنج دقت اندازه گیری تا0.01 میلیمتر بالا میرود.
روش کار ریز سنج
برای اندازه گیری جسم مورد نظر را از بین زبانه و سندان قرار میدهند و پیچ کلاهک آنقدر میچرخانند تا جسم با زبانه و سندان تماس پیدا کند. برای چرخاندن کلاهک پیچ ، پیچ هرز گرد را میپیچانند پس از تماس با زبانه با جسم ، پیچ هرز گرد صدا میکند،با شنیدن صدا عمل پیچاندن را متوقف میکنند. در غیر این صورت از حساسیت اسباب کاسته میشود درجات میلیمتر داروی مهره و درجات صدم میلیمتر داروی کلاهک پیچ میخوانند درجهای از کلاهک پیچ خوانده میشود که در امتداد خط افقی مهره قرار دارد.
